LGBTQIA+ · listopad 2026
Niebinarność - co to znaczy? Definicja, fakty i badania naukowe
Daria Filipowicz, psycholog
Coraz częściej słyszymy określenie „osoba niebinarna”, ale wiele osób wciąż nie wie, co dokładnie oznacza. W tym wpisie wyjaśniam, czym jest niebinarność, czym różni się od orientacji seksualnej i co na jej temat mówią organizacje naukowe i medyczne.
Niebinarność - definicja
Niebinarność to określenie tożsamości płciowej, która nie mieści się w podziale na dwie kategorie: kobietę i mężczyznę. Według przeglądu badań opublikowanego w „International Review of Psychiatry” (Richards i in., 2016) osoby niebinarne mogą:
- nie identyfikować się ani jako kobieta, ani jako mężczyzna,
- identyfikować się częściowo z obiema płciami,
- odczuwać swoją płeć jako zmienną w czasie,
- nie odczuwać żadnej płci.
„Niebinarność” jest więc pojęciem parasolowym. Mieszczą się pod nim m.in. osoby genderqueer, genderfluid (o płynnej tożsamości) czy agender (bez płci).
Tożsamość płciowa a orientacja seksualna
To dwie różne rzeczy. Tożsamość płciowa dotyczy tego, kim się czujemy. Orientacja seksualna - tego, do kogo odczuwamy pociąg. Osoba niebinarna może mieć dowolną orientację. Wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA, 2015) podkreślają, że pojęcie płci wykracza poza podział na kobiety i mężczyzn, a ludzie mogą doświadczać różnych tożsamości płciowych.
Niebinarność nie jest też tym samym co interpłciowość. Interpłciowość dotyczy cech biologicznych (np. chromosomów czy budowy ciała), a niebinarność - tożsamości.
Czy niebinarność to zaburzenie?
Nie. Światowa Organizacja Zdrowia w klasyfikacji ICD-11 (przyjętej w 2019 r., obowiązującej od 2022 r.) usunęła kwestie związane z tożsamością płciową z rozdziału o zaburzeniach psychicznych. WHO uzasadniła to lepszym zrozumieniem tematu i tym, że dotychczasowa klasyfikacja wzmacniała stygmatyzację.
Podobne stanowisko zajmują autorzy wspomnianego przeglądu z 2016 roku: niebinarne tożsamości nie są same w sobie zaburzeniem. Osoby niebinarne są jednak bardziej narażone na dyskryminację i tzw. stres mniejszościowy, który może odbijać się na zdrowiu psychicznym.
W 2022 roku Światowe Stowarzyszenie Specjalistów ds. Zdrowia Osób Transpłciowych (WPATH) wydało ósmą wersję standardów opieki (SOC-8). Po raz pierwszy znalazł się w nich osobny rozdział poświęcony osobom niebinarnym.
Ile jest osób niebinarnych?
Dokładnych danych dla Polski brakuje, bo spisy powszechne zwykle nie pytają o tożsamość płciową. Badania z innych krajów dają jednak pewien obraz:
- Według Williams Institute (UCLA, 2021) w USA żyje ok. 1,2 mln dorosłych osób niebinarnych. To ok. 11% dorosłych osób LGBTQ, a większość z nich nie skończyła 30 lat.
- Pew Research Center (2022) podaje, że jako osoby transpłciowe lub niebinarne identyfikuje się 1,6% dorosłych Amerykanów i ponad 5% osób poniżej 30. roku życia.
Niebinarność nie jest przy tym zjawiskiem nowym. Badacze zwracają uwagę, że tożsamości wykraczające poza podział na dwie płcie występowały w różnych kulturach i epokach.
Jak zwracać się do osoby niebinarnej?
Najprostsza zasada: zapytać. W języku polskim osoby niebinarne używają różnych form - np. rodzaju nijakiego („zrobiłom”), form mnogich („oni zrobili”) albo zwykłego rodzaju męskiego lub żeńskiego. Szacunek dla wybranych przez kogoś zaimków to podstawowy gest życzliwości.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Co to znaczy, że ktoś jest niebinarny? To osoba, której tożsamość płciowa nie mieści się w kategoriach „kobieta” lub „mężczyzna”.
Czy niebinarność to choroba? Nie. WHO w klasyfikacji ICD-11 nie traktuje tożsamości płciowej jako zaburzenia psychicznego.
Czy osoba niebinarna jest transpłciowa? Część osób niebinarnych określa się jako transpłciowe, część nie. To indywidualna kwestia.
Czy niebinarność to moda? Badania pokazują, że takie tożsamości istniały w wielu kulturach od dawna. Rośnie natomiast ich widoczność i dostępność języka, który pozwala je nazwać.
Źródła
- Richards C., Bouman W.P., Seal L., Barker M.J., Nieder T.O., T'Sjoen G. (2016). Non-binary or genderqueer genders. International Review of Psychiatry, 28(1), 95-102. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26753630/
- Coleman E. i in. (2022). Standards of Care for the Health of Transgender and Gender Diverse People, Version 8. International Journal of Transgender Health, 23(Suppl 1), S1-S259. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9553112/
- American Psychological Association (2015). Guidelines for Psychological Practice With Transgender and Gender Nonconforming People. American Psychologist, 70(9). https://www.apa.org/practice/guidelines/transgender.pdf
- ONZ / WHO (2019). WHO usuwa „zaburzenie tożsamości płciowej” z rozdziału o zaburzeniach psychicznych w ICD-11. https://news.un.org/en/story/2019/05/1039531
- Wilson B.D.M., Meyer I.H. (2021). Nonbinary LGBTQ Adults in the United States. Williams Institute, UCLA School of Law. https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/nonbinary-lgbtq-adults-us/
- Brown A. (2022). About 5% of young adults in the U.S. say their gender is different from their sex assigned at birth. Pew Research Center. https://www.pewresearch.org/short-reads/2022/06/07/about-5-of-young-adults-in-the-u-s-say-their-gender-is-different-from-their-sex-assigned-at-birth/
Chcesz porozmawiać?
Gabinet Blisko jest przyjazny osobom LGBTQIA+. Spotkania odbywają się w Radomiu, Szydłowcu i online.
Umów konsultację